Erfdienstbaarheden in België: recht van doorgang, uitzicht en andere lasten
4 okt 2026
Erfdienstbaarheden in België: recht van doorgang, ingesloten erf, uitzicht en afvloeiing van water. Hoe ze ontstaan, verdwijnen en waarom u ze controleert.
Een buur die door uw tuin naar de straat loopt, een leiding onder uw grond, een verbod om hoger te bouwen dan een bepaalde hoogte: dat zijn erfdienstbaarheden. Ze blijven aan het goed verbonden, ook als het van eigenaar verandert. U kent ze dus best voor u koopt of verkoopt.
Wat is een erfdienstbaarheid?
Een erfdienstbaarheid is een last op een stuk grond (het lijdende erf) ten voordele van een ander stuk grond (het heersende erf) van een andere eigenaar. Ze is niet gekoppeld aan personen, maar aan goederen: wordt een van de percelen verkocht, dan blijft de erfdienstbaarheid in principe bestaan.
De regels staan in boek 3 van het Burgerlijk Wetboek (artikelen 3.114 en volgende), van kracht sinds 1 september 2021. Ze gelden in Vlaanderen, Brussel en Wallonië.
Enkele voorbeelden:
- een recht van doorgang te voet of met de wagen;
- de doorgang van leidingen of kabels;
- de afvloeiing van regenwater;
- een erfdienstbaarheid van uitzicht, waardoor u ramen mag hebben die uitkijken op het perceel van de buur;
- een bouwverbod of een hoogtebeperking (non aedificandi).
Hoe ontstaat een erfdienstbaarheid?
Een erfdienstbaarheid kan verschillende oorsprongen hebben:
- de wet: zo kan de eigenaar van een ingesloten erf, zonder of met onvoldoende toegang tot de openbare weg, een doorgang over het perceel van de buur eisen, tegen een vergoeding;
- een overeenkomst tussen buren, in principe vastgelegd in een notariële akte;
- de bestemming door de eigenaar: wanneer een eigenaar zijn grond verdeelt en een zichtbare voorziening (een pad, een leiding) de delen verbindt, zonder andersluidend beding;
- verjaring: een zichtbaar en langdurig gebruik, in principe dertig jaar, kan bepaalde erfdienstbaarheden doen ontstaan. Louter gedogen door de buur volstaat niet.
Om tegenwerpelijk te zijn aan latere kopers, moet een conventionele erfdienstbaarheid overgeschreven worden op het kantoor Rechtszekerheid. Daarom is een notariële akte sterk aangeraden.
Hoe verdwijnt een erfdienstbaarheid?
Een erfdienstbaarheid kan onder meer verdwijnen:
- door afstand van de eigenaar die er voordeel van heeft, bij voorkeur bij notariële akte;
- door vermenging, wanneer beide percelen dezelfde eigenaar krijgen;
- bij het verstrijken van de termijn die in de akte staat;
- door langdurig niet-gebruik gedurende de termijn die het Burgerlijk Wetboek bepaalt;
- wanneer ze elk nut verliest, bijvoorbeeld als een perceel niet langer ingesloten is. De rechter kan ze dan, onder voorwaarden, opheffen of aanpassen.
De eigenaar van het lijdende erf kan in sommige gevallen ook vragen de ligging van de erfdienstbaarheid te verplaatsen, als dat de begunstigde niet hindert.
Waarom erfdienstbaarheden controleren voor u koopt?
Een erfdienstbaarheid kan het genot of de waarde van een goed verminderen: een doorgang dwars door de tuin, een beperking voor een uitbreiding, een leiding die een zwembad onmogelijk maakt. De verkoper moet de erfdienstbaarheden die hij kent meedelen, en de notaris zoekt ze op in vroegere akten. Maar sommige erfdienstbaarheden, ontstaan door de wet of door verjaring, staan niet in de titels.
Voor een bouwgrond is dat nog belangrijker: lees een bouwgrond kopen. Ook de stedenbouwkundige inlichtingen kunnen erfdienstbaarheden van openbaar nut tonen (rooilijn, gasleidingen, hoogspanningslijnen).
Checklist voor een koper
- Lees de clausule over erfdienstbaarheden in het compromis en de akte: lees het compromis.
- Vraag de vroegere eigendomstitels en de plannen op.
- Bezoek het perceel en let op paden, putdeksels, meters en ramen van de buren.
- Vraag de verkoper en de buren naar bestaande doorgangen.
- Ga na of de erfdienstbaarheden verenigbaar zijn met uw plannen (uitbreiding, zwembad, garage).
- Laat bij twijfel de notaris of een landmeter de situatie verduidelijken voor u tekent.
Samengevat
Een erfdienstbaarheid is een last op een perceel ten voordele van een ander perceel, die bij verkoop meegaat met het goed. Ze kan ontstaan door de wet, een overeenkomst, de bestemming door de eigenaar of verjaring, en verdwijnen door afstand, vermenging, niet-gebruik of verlies van nut. Laat ze controleren voor u koopt: ze kunnen uw plannen beïnvloeden. Voor de grenzen tussen buren leest u ook afpaling en gemene eigendom.
Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies van een notaris, advocaat of adviseur. De regels veranderen: controleer ze bij de officiële bronnen voordat u een beslissing neemt.